Türk daması ile uluslararası dama arasındaki farklar
İkisine de dama deniyor, ikisi de tahtada taşlarla oynanıyor ve ikisinde de alma zorunlu. Benzerlik aşağı yukarı orada bitiyor. Türk daması ile uluslararası dama, aynı ailenin iki ayrı dalı. İlk hamleden itibaren birbirine hiç benzemiyorlar.
Aşağıdaki karşılaştırmadaki her satır, iki oyunun da kurallarına birebir karşılık geliyor. Türk daması tarafı bu sitedeki tahtanın uyguladığı kural setidir.
Özet tablo
| Konu | Türk daması | Uluslararası dama |
|---|---|---|
| Tahta | 8×8, 64 karenin tamamı oyunda | 10×10, yalnızca koyu kareler |
| Taş sayısı | Her tarafta 16, iki sıra | Her tarafta 20, dört sıra |
| Taş hareketi | Bir kare ileri ya da yana | Bir kare çapraz ileri |
| Taşın alması | İleri ve yana, geriye değil | Çapraz, ileri ve geri |
| Dama | Satır ve sütun boyunca uzağa, kale gibi | Çapraz boyunca uzağa |
| Alma zorunluluğu | Zorunlu, en çok taş; dama üstünlüğü yok | Zorunlu, en çok taş; dama üstünlüğü yok |
| Alınan taşlar | Atlandıkları anda kalkar | Hamlenin sonunda kalkar |
| Geri dönüş | İki atlayış arasında 180 derece dönüş yasak | Böyle bir kısıt yok |
| Terfi | Dizinin ortasında olmaz; taş son sırada yana devam eder | Dizinin ortasında olmaz; taş çaprazda devam eder |
| İlerlemesiz beraberlik | Her taraftan 40 hamle (bu sitenin kuralı) | Her taraftan 25 hamle |
Tahta ve dizilim
Uluslararası dama 10×10 tahtada, yalnızca koyu karelerde oynanır. Açık kareler baştan sona boş kalır, hiçbir taş oraya basmaz. Her oyuncunun 20 taşı vardır ve bunlar dört sıraya dizilir.
Türk damasında ise tahta 8×8 ve karelerin hepsi oyunda. Renk ayrımının kural olarak hiçbir karşılığı yok. Her tarafta 16 taş var, ikinci ve üçüncü sıraya diziliyor, en arka sıra boş bırakılıyor. İki oyunda da beyaz başlar.
Sonuç olarak uluslararası damada 100 karede 40 taş, Türk damasında 64 karede 32 taş oynar. Doluluk oranı yakın, ama karelerin kullanımı bambaşka.
Hareket ve alma yönleri
Bu, iki oyunu birbirinden ayıran asıl fark. Uluslararası damada her şey çaprazdır. Taş çapraz ileri gider, çapraz alır, üstelik geriye doğru da alabilir. Bir taşın arkasında durmak orada güvenlik anlamına gelmez.
Türk damasında hiçbir şey çapraz değildir. Taş bir kare ileri ya da yana gider ve aynı yönlerde alır. Geriye alma yoktur. Buradaki güvensizlik başka bir yerden gelir: yanınızdaki kare hep bir tehdittir, çünkü rakip yandan atlayabilir.
Damaların menzili iki oyunda da uzundur, ama farklı hatlarda. Uluslararası damanın daması çapraz boyunca uçar. Türk damasının daması satır ve sütun boyunca gider, yani satrançtaki kale gibi. Ayrıntısı dama nasıl kullanılır yazısında.
Alma zorunluluğu
Burada iki oyun şaşırtıcı biçimde aynı. İkisinde de alma zorunludur ve birden fazla dizi mümkünse en çok taş alan dizi oynanmak zorundadır. İkisinde de eşitlik durumunda “daha çok dama alan tercih edilir” gibi bir üstünlük kuralı yoktur; sayı eşitse seçim serbesttir.
Fark, alınan taşların ne zaman kalktığında. Uluslararası damada atlanan taşlar hamle bitene kadar tahtada kalır, yolları kapatmaya devam eder ve ancak sonunda toplanır. Türk damasında atlandıkları anda kalkarlar. Bu, Türk damasına özgü ve gerçekten önemli bir ayrım: dizinin ilerleyen bir adımı, biraz önce kapalı olan bir hattan geçebilir. İki oyunda da aynı taş iki kez atlanamaz.
Bir kural da yalnızca Türk damasında var: iki atlayış arasında 180 derece dönüp geldiğiniz hattan geri gidemezsiniz. Uluslararası damada böyle bir kısıt yoktur.
Terfi
Kural aynı görünüyor, sonucu farklı. İki oyunda da bir alma dizisinin ortasında son sıraya varan taş orada damalanmaz, taş olarak devam eder.
Ama nasıl devam ettiği ayrılıyor. Uluslararası damada taş çapraz gitmeye devam eder ve son sıradan çıkar. Türk damasında ileri gidecek yeri kalmadığı için son sıra boyunca yana devam eder. Dizi o sırada biterse dama olur, çıkarsa olmaz. En çok alma kuralıyla birleşince şu da doğar: son sıraya konan bir taş, yanındaki bir rakip damasını alabiliyorsa ve bu dizi daha çok taş alıyorsa, damalanmadan önce o damayı almak zorundadır.
Beraberlik kuralları
Türk damasında bu sitede üç beraberlik yolu var. Üç kez tekrar, yani aynı konumun aynı oyuncu oynayacakken üçüncü kez ortaya çıkması. Her iki tarafta birer taş kalması, ki o anda oyun berabere biter. Bir de ilerleme olmaması: her taraftan 40 hamle boyunca ne alma ne de taş hamlesi. Son iki kural bu sitenin kendi kuralıdır; Türkiye’deki turnuva yönetmeliği kaynaklarımız arasında değildi.
Uluslararası damada üç kez tekrar aynı şekilde beraberliktir. İlerlemesiz beraberlik daha erken gelir, her taraftan 25 hamlede. Bunlara ek olarak FMJD’nin kodladığı final sayaçları vardır: içinde bir dama bulunan üç taşa karşı tek dama, her taraftan 16 hamle sonra beraberliktir; içinde bir dama bulunan iki taşa karşı ise 5 hamle sonra.
Nereden geliyorlar
Türk damasının adları Türk daması, kısaca dama, İngilizcede Turkish Draughts. Oyun Orta Doğu genelinde yaygın. BoardGameGeek oyunu 1400 yılına tarihliyor ve Türkiye, Lübnan, Kuveyt, Katar, Özbekistan, Hollanda, Almanya, Polonya ve Estonya’da turnuvalar oynandığını aktarıyor. Mats Winther, oyunun Gotik damadan geliştiği yönündeki görüşe dikkat çeker; bu bir tez, kesinleşmiş bir tarih değil.
Hangisini oynamalı
Türk damasını denemek isterseniz tahta burada, kuralların tamamı kurallar sayfasında. Yeni başlıyorsanız Türk daması nasıl oynanır yazısı sizi baştan alır.
Uluslararası dama bu sitede yok. 10×10 tahtayı merak ediyorsanız kardeş sitede International Draughts sayfasında oynanıyor, ama orası İngilizce.
Ücretsiz online dama oyna →