Türk Daması Kuralları

Burada yazan şey, bu sitedeki tahtanın hamle hamle uyguladığı şeydir. Aşağıdaki her paragraf Türk daması ayarının bir maddesine karşılık gelir: metin "zorunlu" diyorsa oyun o hamleyi gerçekten reddeder.

Ücretsiz dama oyna →

Tahta ve başlangıç dizilimi

Tahta 8×8, ama çapraz oynanan damaların aksine 64 karenin hepsi oyunun içindedir. Karelerin rengi hiçbir kurala girmez, bu yüzden tahtayı düz çiziyoruz. Ratrout, kareli bir tahtanın da kullanıldığını aktarır; kareleme oyunu değiştirmediği için ikisi aynı oyundur.

Her oyuncunun 16 taşı vardır. Taşlar kendi tarafındaki ikinci ve üçüncü sırayı baştan sona doldurur; en arka sıra boş başlar, ortadaki iki sıra da öyle. Beyaz ilk hamleyi yapar, sonra sıra dönüşümlü ilerler.

Taş nasıl gider

Alma dışında taş tam bir kare ilerler ya da tam bir kare yana, sağa veya sola gider. Gittiği kare boş olmalıdır.
Taş geriye gitmez. Çapraz da gitmez: bu oyunda çapraz diye bir hamle yoktur.

İleri ve yana giden bir taş, çapraz oynanan oyunlardaki taştan daha yavaş ama daha geniş bir tehdittir. Yan hamle tempo kaybı gibi görünür, oysa bir taşı bir sütundan ötekine taşımanın tek yolu odur ve alma sıralarının çoğu yan hamlelerle kurulur.

Taş nasıl alır

Taş, aldığı yönlerde de aynı şekilde davranır. Bitişiğindeki rakip taşın hemen arkasındaki kare boşsa o taşın üzerinden atlayıp oraya konar. Bu atlama ileri ya da yana olur; geriye alma yoktur. Bir atlamadan sonra aynı taşın önünde başka bir alma varsa sıra devam eder ve hiçbir alma kalmayana kadar sürer.

Alma zorunluluğu ve en çok taş kuralı

Tahtada alınacak bir taş varsa almak zorundasınız: atlama mümkünken hiçbir sade hamle geçerli değildir. Seçim de tamamen serbest değil.

En çok taş. Mümkün alma sıraları arasından en fazla taş alanlardan birini oynamak zorundasınız. Üç taş alan bir sıra dururken iki taş alan sıra oynanamaz.
Kural burada biter. İki sıra aynı sayıda taş alıyorsa ikisi de geçerlidir, ne aldıklarına bakılmaz. Bu oyunda dama sayısına göre bir üstünlük ölçütü yoktur; o, İspanyol ve Portekiz geleneğinin özelliğidir ve burada geçerli değildir.

Sıraya başlamadan önce sonuna kadar saymak gerekir. En uzun sırayı bulmak sizin işiniz değil aslında, oyun zaten kısa olanları reddeder; ama hangi uzun sırayı seçeceğiniz size kalmıştır ve sonunda taşınızın nerede duracağı çoğu zaman aldığınız taş sayısından önemlidir.

Alınan taşların kalkması ve geri dönüş yasağı

Alınan taşlar sıranın sonunda değil, atlandıkları anda tahtadan kalkar. Sonucu doğrudan hissedilir: aynı sıra içindeki sonraki bir atlama, az önce boşalmış bir kareden geçebilir ya da tam oraya konabilir. Bir dama için bu, sırayı büsbütün açan bir ayrıntıdır. Aynı taşın iki kez atlanması yine de mümkün değildir, çünkü kalkan taş tahtaya geri gelmez.

Bir kısıt daha var: iki atlama arasında 180 derece geri dönülmez. Sıra sağa ya da sola dönebilir, ama az önce üzerinden geldiği hat boyunca doğrudan geri gidemez.

Dama: kale gibi oynayan taş

Son sıraya varan taş dama olur. Türkçede oyunun adı da dama olduğu için karışabiliyor; burada dama dediğimizde terfi etmiş taşı kastediyoruz.

Dama, satrançtaki kale gibi oynar. Sade hamlede bir satır ya da sütun boyunca, önü boş olduğu sürece istediği kadar kare kayar ve dört yöne de gider. Alırken uzaktan vurur: hat üzerinde ilerler, arkasında en az bir boş kare bulunan bir rakip taşa rastlarsa onu atlar ve aynı hat üzerinde arkasındaki boş karelerin herhangi birine konar.

Damanın nerede duracağı oynayanın seçimidir ve bu seçim çoğu zaman sıranın tamamını belirler, çünkü sonraki atlamanın menzile girip girmeyeceğine o karar verir. En çok taş alma zorunluluğu damalar için de aynen geçerlidir.

Geciken taçlanma

Taç yalnızca hamlenin sonunda takılır. Alma sırasının ortasında son sıraya varan bir taş orada dama olmaz: taş olarak kalır ve o sıra boyunca yana almayı sürdürür. Ancak sıra son sırada biterse, yani taş orada durursa dama olur.

Bunun en çok taş kuralıyla birleşmesi sert bir sonuç doğurur. Son sıraya konan taşınızın yanında alabileceği bir rakip dama varsa ve o alma sırayı uzatıyorsa, taşınız o damayı almak zorundadır; taçlanma da o kadar ertelenir. Yani rakibin damasını kazanırsınız ama kendi damanızı o hamlede alamazsınız.

Oyun nasıl kazanılır

Rakibin bütün taşlarını alarak ya da sıra ona geldiğinde geçerli hiçbir hamlesi olmayacak biçimde onu kilitleyerek kazanırsınız. Tahtada taşı duran ama kımıldayamayan oyuncu oyunu kaybeder.

Beraberlik: üç madde

Üçlü tekrar. Aynı konum, sıra aynı oyuncudayken üçüncü kez ortaya çıkarsa oyun berabere biter.
İki tarafta birer taş. Her iki oyuncunun da tek taşı kaldığı anda oyun beraberlikle kapanır, hamle beklenmez.
İlerleme yok. Her taraftan 40 hamle (toplam 80 hamle) boyunca hiçbir alma yapılmaz ve hiçbir taş oynatılmazsa beraberliktir. Herhangi bir alma ya da herhangi bir taş hamlesi sayacı sıfırlar.

Son iki madde için açık konuşalım: bunlar bu sitenin kendi kuralıdır. Türkiye federasyonunun turnuva talimatı kaynaklarımız arasında yer almadı, dolayısıyla tek taş beraberliğinin ve 40 hamle sayısının resmi karşılığı olduğunu söylemiyoruz. Üçlü tekrar bu uyarının dışında.

Çapraz oynanan oyunlardan farkı

Uluslararası dama, Brezilya daması ya da İspanyol daması gibi oyunlarla ortak noktası alma zorunluluğu ve en çok taş kuralıdır. Geri kalanında ortaklık az. Onlarda tahtanın yalnızca koyu kareleri kullanılır, taşlar ve damalar çapraz gider, taşların geriye alması ise geleneğe göre değişir (uluslararası ve Brezilya damasında alır, İspanyol damasında almaz). Burada 64 karenin hepsi oyundadır, taşlar ileri ve yana gider, dama çapraza hiç girmez ve kilit kısıtlardan biri olan geri dönüş yasağı o oyunlarda yoktur.

İki oyunu kural kural yan yana koyan karşılaştırma Türk daması ve uluslararası dama yazısında. Yeni başlıyorsanız önce Türk daması nasıl oynanır yazısına bakın.

Oyunun geçmişi

Oyun Türk daması, kısaca dama, İngilizcede ise Turkish Draughts adıyla bilinir ve Orta Doğu genelinde yaygındır. BoardGameGeek oyunu 1400 yılına tarihler ve turnuvaların Türkiye, Lübnan, Kuveyt, Katar, Özbekistan, Hollanda, Almanya, Polonya ve Estonya'da oynandığını kaydeder.

Kökeni için tek bir kabul edilmiş anlatı yok. Mats Winther, Türk damasının Gotik damadan geliştiği yönündeki savı aktarır; bu bir tartışma konusudur, kapanmış bir mesele değil. Kaynaklarımızın söylediği bu kadar, biz de bu kadarını yazıyoruz.

Sıkça sorulan sorular

Türk damasında taşlar nasıl hareket eder?

Taş bir kare ileri ya da bir kare yana, boş bir kareye gider. Geriye gitmez ve çapraz gitmez. Alırken de aynı yönleri kullanır: bitişikteki rakip taşın hemen arkasındaki kare boşsa taşın üzerinden atlar ve oraya konar.

Türk damasında alma zorunlu mu?

Zorunlu. Tahtada alınacak bir taş varsa hiçbir sade hamle geçerli değildir. Dahası, mümkün olan alma sıraları arasından en çok taş alanı oynamak zorundasınız; daha kısa sıra, daha uzunu dururken oynanamaz. İki sıra aynı sayıda taş alıyorsa hangisini oynayacağınız serbesttir, çünkü bu oyunda dama sayısına göre bir üstünlük kuralı yoktur.

Dama nasıl oynar?

Dama, satrançtaki kale gibi oynar: bir satır ya da sütun boyunca, önündeki kareler boş olduğu sürece istediği kadar kare kayar ve dört yöne de gidebilir. Alırken o hat üzerindeki tek bir rakip taşı atlar ve arkasındaki boş karelerin herhangi birine konar. Nerede duracağını oynayan seçer.

Almanın ortasında son sıraya varan taş dama olur mu?

Olmaz. O taş son sırada taçlanmaz, taş olarak kalır ve o sıra boyunca yana almayı sürdürür. Dama ancak alma sırası son sırada bittiğinde, yani taş orada durduğunda gelir.

Alınan taşlar ne zaman tahtadan kalkar?

Atlandıkları anda. Sıranın sonu beklenmez, bu yüzden aynı sıradaki sonraki bir atlama az önce boşalan bir kareden geçebilir ya da oraya konabilir. Aynı taş iki kez atlanamaz.

Bir alma sırasında geri dönülebilir mi?

Sağa ya da sola dönülebilir, ama az önce gelinen hat üzerinde 180 derece geri dönülemez. Bir atlamadan sonraki atlama, geldiğiniz yönün tam tersine olamaz.

Türk damasında oyun nasıl kazanılır?

Rakibin bütün taşlarını alarak ya da sıra ona geldiğinde geçerli hiçbir hamlesi kalmayacak biçimde onu kilitleyerek. Tahtada taşı olan ama kımıldayamayan oyuncu oyunu kaybeder.

Türk daması ne zaman berabere biter?

Bu tahtada üç durumda: aynı konum, sıra aynı oyuncudayken üçüncü kez tekrarlandığında; iki tarafta da tek taş kaldığında; ve her taraftan 40 hamle boyunca hiçbir alma yapılmayıp hiçbir taş oynatılmadığında. Son iki madde bu sitenin kendi kuralıdır, resmi bir turnuva talimatından alınmamıştır.

Ücretsiz dama oyna →